Οι πρόσφατες εξαγγελίες για αλλαγές στον τρόπο εκλογής στην τοπική αυτοδιοίκηση, με κυρίαρχη την κατάργηση του δεύτερου γύρου, δεν μπορούν παρά να μας προβληματίσουν βαθιά, ειδικά όσους από εμάς στεκόμαστε κριτικά απέναντι στις κυρίαρχες πολιτικές και αναζητούμε ουσιαστική δημοκρατία και συμμετοχή.
Η κυβέρνηση, υπό τον μανδύα της «μείωσης της ταλαιπωρίας των πολιτών» και της «ενίσχυσης της συμμετοχής», φαίνεται να επιδιώκει, για άλλη μια φορά, την εμπέδωση ενός συστήματος ευκολότερα ελεγχόμενου, που ευνοεί τους ισχυρούς και περιορίζει τις φωνές της αντίστασης και της αμφισβήτησης.
Οι προωθούμενες αλλαγές δεν είναι απλές ή αθώες. Υπάρχει ο κίνδυνος να κάνουν το κράτος ακόμα πιο «κλειστό» και ισχυρό, περιορίζοντας έτσι τη δυνατότητα των πολιτών να έχουν λόγο και να επηρεάζουν τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου, μιας διαδικασίας που μπορεί και να οδηγούσε σε προγραμματικές συγκλίσεις και συμμαχίες ευρύτερων προοδευτικών δυνάμεων, λειτουργεί ως επιταχυντής για τη συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των ήδη κυρίαρχων πολιτικών και οικονομικών ελίτ. Οι μικρότερες, ανεξάρτητες αυτοδιοικητικές παρατάξεις, αυτές που συχνά αποτελούν την αυθεντική φωνή των τοπικών κοινωνιών και αντιστέκονται στην ισοπέδωση, θα βρεθούν αντιμέτωπες με ακόμη μεγαλύτερα εμπόδια στην εκπροσώπησή τους. Το αποτέλεσμα είναι μια δημοκρατία περιορισμένη, δήμοι και περιφέρειες λιγότερο αντιπροσωπευτικοί, πιο ευάλωτοι στις ορέξεις της κεντρικής εξουσίας και των μεγάλων συμφερόντων.
Τι σημαίνει η επίκληση της «αποτελεσματικότητας» και της «κυβερνησιμότητας», αν δεν συνοδεύεται από ενίσχυση της λαϊκής κυριαρχίας; Στην πράξη, αυτό που επιδιώκεται είναι η αποδυνάμωση κάθε πιθανής εστίας αντίστασης στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που εφαρμόζονται σε όλα τα επίπεδα (δηλαδή πώληση δημόσιων υπηρεσιών ή επιχειρήσεων στον ιδιωτικό τομέα, λιγότερα χρήματα για κοινωνικές παροχές, λιγότεροι κανόνες και περιορισμοί για τις επιχειρήσεις). Μια τοπική αυτοδιοίκηση «πειθαρχημένη» και «ευθυγραμμισμένη» με τις αποφάσεις της κεντρικής εξουσίας είναι το ιδανικό εργαλείο για την προώθηση ιδιωτικοποιήσεων, την ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση του δημόσιου χώρου και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολλών, στο όνομα μιας στρεβλής «ανάπτυξης». Η δήθεν «απλοποίηση» των διαδικασιών ουσιαστικά σημαίνει παράκαμψη του ουσιαστικού διαλόγου, της λογοδοσίας και του δημοκρατικού ελέγχου.
Εμείς οραματιζόμαστε μια τοπική αυτοδιοίκηση που λειτουργεί ως πραγματικό κύτταρο άμεσης δημοκρατίας, όπου οι πολίτες δεν είναι απλοί θεατές αλλά ενεργοί διαμορφωτές των πολιτικών. Οι προτεινόμενες αλλαγές κινούνται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, ενισχύοντας ένα μοντέλο διοίκησης «από τα πάνω», όπου η φωνή των τοπικών κοινωνιών φιμώνεται ολοένα και περισσότερο. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου, ειδικά αν συνδυαστεί με παρεμβάσεις που μονιμοποιούν τη νόθευση της απλής αναλογικής, ενισχύουν τις ήδη πλασματικές πλειοψηφίες, αλλοιώνουν τη βούληση των πολιτών και παραδίδουν την αυτοδιοίκηση στις ορέξεις των ισχυρών.
Η περίοδος απαιτεί επαγρύπνηση και αγώνα. Η διεκδίκηση μιας τοπικής αυτοδιοίκησης που θα υπηρετεί τις ανάγκες των πολλών, που θα προάγει τη συμμετοχή και θα αντιστέκεται στην επέλαση του νεοφιλελευθερισμού είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Δεν πρέπει να επιτρέψουμε η «απλοποίηση» να γίνει συνώνυμο της υποβάθμισης της δημοκρατίας μας.
ΠΠΠ
Μεταρρύθμιση στην αυτοδιοίκηση με βάρη στους δημότες
και λιγότερη δημοκρατία
Όταν μια νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση ετοιμάζει μεταρρύθμιση, τα πράγματα συνήθως δεν είναι για καλό. Η μεταρρύθμιση του Υπουργείου Εσωτερικών για την Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι άλλη μια σπρωξιά προς την συγκέντρωση εξουσιών και εποπτείας στο κέντρο, την διαιώνιση της ελιτίστικης διακυβέρνησης ενώ ταυτόχρονα περιορίζει περισσότερο τη λαϊκή συμμετοχή και τη δημοκρατική αυτονομία των τοπικών κοινοτήτων.
- Εκλογές σε έναν γύρο[1]
➡️ Τι προτείνεται: Εκλογή δημάρχων/περιφερειαρχών σε έναν γύρο.
- Ηλεκτρονική ψηφοφορία (προαιρετική)
➡️ Τι προτείνεται: Διευκόλυνση ψήφου μέσω ίντερνετ.
- Πρόωρες εκλογές με απόφαση συμβουλίου (80%)
➡️ Τι προτείνεται: Το 80% των δημοτικών συμβούλων μπορεί να ζητήσει πρόωρες εκλογές.
- Κατάργηση αποσπάσεων για αιρετούς υπαλλήλους
➡️ Τι προτείνεται: Οι δημόσιοι υπάλληλοι που εκλέγονται δεν θα μπορούν να αποσπώνται.
- Ποσόστωση για υποψήφιους έως 30 ετών
➡️ Τι προτείνεται: Υποχρεωτική ποσόστωση για νέους στους συνδυασμούς.
- Ενίσχυση εποπτείας από το κράτος
➡️ Τι προτείνεται: Περισσότερος έλεγχος των ΟΤΑ από την κεντρική διοίκηση.
- Τοπικά δημοψηφίσματα μόνο ηλεκτρονικά
➡️ Τι προτείνεται: Τα δημοψηφίσματα να διεξάγονται αποκλειστικά μέσω διαδικτύου.
- Νέος φόρος “Τοπικής Ανάπτυξης”
➡️ Τι προτείνεται: Δυνατότητα στους δήμους να επιβάλλουν επιπλέον τέλη/φόρους.
- Αυξήσεις αμοιβών δημάρχων/αντιδημάρχων
➡️ Τι προτείνεται: Αυξάνονται οι μισθοί και καθιερώνεται άδεια για τα αιρετά στελέχη μεγάλων δήμων.
[1] Το ψηφοδέλτιο θα ανήκει κανονικά σε μια παράταξη όπου θα αποτελεί και πρώτη επιλογή του εκλογέα, αλλά από κάτω θα περιλαμβάνει και λίστα των υπολοίπων παρατάξεων. Σε αυτήν την δεύτερη λίστα ο εκλογέας θα βάζει έναν σταυρό προτίμησης για να δηλώσει σε περίπτωση που ο συνδυασμός της επιλογής του δεν βγει ούτε πρώτος, ούτε δεύτερος ποιον άλλον θα προτιμούσε για δήμαρχο. Μετά την καταμέτρηση των ψήφων και εφόσον καμία παράταξη δεν έχει συγκεντρώσει το 50%+1, τότε από τα ψηφοδέλτια του τρίτου και κάτω θα γίνεται καταμέτρηση της δεύτερης επιλογής και όποιος έχει τις περισσότερες ψήφους (από τους δύο πρώτους) σε σύνολο θα αναδεικνύεται δήμαρχος.
