Τη δεκαετία του ’70 και του ’80 τα βόρεια προάστια ήταν μία όαση δροσιάς τους καλοκαιρινούς μήνες. Ο πράσινος θόλος από τα αιωνόβια πλατάνια, η ποικιλία των αποχρώσεων του πράσινου που κυριαρχούσε γεννούσαν συναισθήματα χαράς και ηρεμίας.
Από τότε περάσαν χρόνια. Ξεκίνησε η αξιοποίηση των ακάλυπτων χώρων και οικοπέδων. Τα πρώτα τριώροφα εμφανίστηκαν στη θέση των μικρών μονοκατοικιών. Αλλά ακόμα κι έτσι, η πρασιά και ο κήπος γύρω από τα κτήρια αυτά διατηρήθηκε. Τα μεγάλα δέντρα, που εξακολουθούσαν να υπάρχουν στα οικόπεδα σε συνδυασμό με την πευκόφυτη τότε Πεντέλη, δημιουργούσαν ένα μικροκλίμα ευχάριστο.
Τα τελευταία όμως 2-3 χρόνια παρατηρούμε ολοένα και μεγαλύτερη οικοδομική δραστηριότητα. Πολλά δέντρα 100 και πλέον ετών κόβονται στο όνομα της ανάπτυξης και αξιοποίησης της όποιας περιουσίας. Σε αυτό συνέβαλε κατά κύριο λόγο ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ).
Η λογική του ΝΟΚ είναι στις νεόδμητες πολυκατοικίες να προβλέπονται θέσεις πάρκινγκ. Οπότε υπάρχει η πρόβλεψη να επεκτείνεται η υπόγεια κάλυψη του οικοπέδου πέραν του προβλεπόμενου συντελεστή δόμησης[1].
Έτσι, και στους ακάλυπτους χώρους το πράσινο περιορίζεται, αφού πλέον επιτρέπονται εγκαταστάσεις πέργκολας, φυτεμένα δώματα, ακόμα και επιφανειακός χώρος στάθμευσης. Συνεπώς, ο αδόμητος χώρος δεν προστατεύεται –όπως ήταν το πνεύμα της προηγούμενης νομοθεσίας– αλλά μετατρέπεται σε «αξιοποιήσιμο» χώρο, με απώλεια πρασίνου.
Το αποτέλεσμα είναι ο κατασκευαστής, το πρώτο που κάνει με το που μπαίνει στο οικόπεδο είναι να το «ξυρίζει» και να περιφράσει τον χώρο. Για την ασφάλεια όσων δεν έχουν δουλειά εκεί, αλλά και για να γίνονται οι εργασίες εν κρυπτώ. Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει δώσει ο Δήμος Κηφισιάς, στον εν λόγω δήμο χάθηκαν 1.043 ψηλά υπεραιωνόβια δέντρα, στη θέση των οποίων μπήκαν ή θα μπουν θάμνοι και λουλούδια.
Ο θόλος πρασίνου των βορείων προαστίων βρίσκεται υπό διωγμό. Ο ξεριζωμός των δέντρων θα έχει ως αποτέλεσμα πλημμύρες τον χειμώνα και πολύ ψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι. Οι συνθήκες αυτές θα δημιουργήσουν ένα κύκλο καταστροφής, αφού οι ψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη της απαραίτητης υγρασίας του εδάφους –εφόσον αλλάζει η κάλυψη και η σκίαση– θα ευνοήσουν την ανάπτυξη ασθενειών στα υπάρχοντα δέντρα. Είναι χαρακτηριστικό το θέαμα των πεύκων που ξεραίνονται. Τον χειμώνα η έλλειψη χώματος απαραίτητου για την αποστράγγιση των νερών θα επιτείνει το φαινόμενο της μετατροπής των δρόμων σε χειμάρρους.
Μετά από προσφυγή φορέων αλλά και πολιτών στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το Ε΄ τμήμα του έκρινε αντισυνταγματικές κάποιες διατάξεις του ΝΟΚ και παρέπεμψε το θέμα (συνταγματικότητας και αλλαγών του νόμου) στην ολομέλεια. Μέχρι τότε όμως συνεχίζεται η καταστροφή στα οικόπεδα, όπου ήδη έχει εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής, καθώς οι σχετικές διατάξεις συνεχίζουν να εφαρμόζονται, αφού δεν υπάρχει ακόμα νέα νομοθετική ρύθμιση.
Το πρόβλημα είναι οξύ και αφορά τη διαβίωση, την ασφάλεια, αλλά και την απώλεια της βιωματικής σχέσης των ανθρώπων με τον τόπο τους. Της παιδικής μνήμης, των αυλών, των ήχων και των οσμών της γειτονιάς, του μικροκλίματος, της δροσιάς, του ίσκιου, της σύνδεσης μας με το δάσος και τη φύση.
Είναι καιρός να σταματήσουμε αυτή τη σιωπηλή, αργή αλλά σταθερή αποψίλωση. Να απαιτήσουμε από την Πολιτεία:
- την τροποποίηση των διατάξεων του ΝΟΚ που θυσιάζουν το πράσινο υπέρ της δόμησης
- τον περιορισμό των υπερβολικών πριμοδοτήσεων και παρεκκλίσεων
- την προστασία του αδόμητου χώρου με ουσιαστικούς ελέγχους και όχι απλώς για «διακοσμητικό πράσινο»
Η διατήρηση του αστικού πρασίνου είναι δικαίωμα και ανάγκη όλων, και πρωτίστως των επόμενων γενεών.
Απομένει στους ενεργούς πολίτες κάθε περιοχής να καταγγέλλουν κάθε προσπάθεια αφανισμού του πράσινου στον δήμο τους, που γίνεται προς χάριν της μεγιστοποίησης του κέρδους από την όποια οικοδομική δραστηριότητα. Αν δεν γίνει αυτό, τα ωραία βόρεια προάστια του παρελθόντος θα είναι παρελθόν. Οφείλουμε στις μελλοντικές γενιές να διατηρήσουμε το τοπίο όμορφο, καθαρό και πράσινο.
Γ.Λ.
[1] 1 Για παράδειγμα, αν το εμβαδόν του οικοπέδου είναι μέχρι 600 τ.μ., ο κατασκευαστής της οικοδομής μπορεί να επεκτείνει τα υπόγεια ως και τα όρια του οικοπέδου. Μετά, για να εμφανίζεται ότι ο προβλεπόμενος ακάλυπτος έχει και κάποιο πράσινο, βάζει πάνω από την τσιμεντένια επιφάνεια του υπογείου 40 εκατοστά χώμα, στα οποία θα μπουν θάμνοι και λουλούδια, για να μοιάζει με «κήπο». Σε οικόπεδα μεγαλύτερα των 600 τ.μ. και ως 1.000 τ.μ. επιτρέπεται η επέκταση των υπογείων έξω από το περίγραμμα της κάλυψης του κτηρίου και έως τα όρια του οικοπέδου, σε ποσοστό ως και 80%. Δηλαδή, σε ένα οικόπεδο 1.000 τ.μ. με συντελεστή κάλυψης 0,4, το κτήριο θα καλύψει επιφάνεια 400 τ.μ. Στα 600 τ.μ. που υπολείπονται, τα υπόγεια μπορούν να επεκταθούν στο 80% του ακάλυπτου χώρου, δηλαδή σε άλλα 480 τ.μ. Που σημαίνει ότι στα 1.000 τ.μ. τα 880 ο εργολάβος θα τα τσιμεντώσει. Από τα 120 τ.μ. που απομένουν θα πρέπει να αφαιρεθούν οι ράμπες, ακόμα και οι πισίνες, αν προβλέπονται, με αποτέλεσμα πολλές φορές η κάλυψη με τσιμέντο να φθάνει στο 90%. Αντίστοιχα, σε οικόπεδα μεγαλύτερα των 1.000 τ.μ. επιτρέπεται η επέκταση της κάλυψης των υπόγειων χώρων έξω από το περίγραμμα του κτιρίου σε ποσοστό έως 70%.
