Τα τελευταία 18 χρόνια, πάνω από το 8% της συνολικής έκτασης της Ελλάδας έχει παραδοθεί στις φλόγες. Μόνο που πίσω από κάθε δασικό στρέμμα που χάνεται υπάρχει ένα οικοσύστημα, ένας πνεύμονας πρασίνου, μια ασπίδα απέναντι στην κλιματική κρίση, και η απώλειά του αφορά όλους μας.
Το 2018 η χώρα βίωσε μία από τις πιο μαύρες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της: την τραγωδία στο Μάτι, με δεκάδες νεκρούς. Αντί αυτή η καταστροφή να λειτουργήσει ως καμπανάκι για ουσιαστική θωράκιση της πολιτικής προστασίας, φαίνεται πως λειτούργησε περισσότερο ως παρένθεση σε έναν διαρκή κύκλο αδράνειας και πρόχειρων χειρισμών.
Το καλοκαίρι του 2024 η φωτιά ξεκίνησε από τον Βαρνάβα και έφτασε μέχρι το Πάτημα Χαλανδρίου. Δασικές εκτάσεις, άγρια ζώα, σπίτια και περιουσίες έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες ώρες. Κι όμως, η επίσημη κρατική αφήγηση περιορίστηκε, ξανά, στο γνωστό μοτίβο: «Οι ισχυροί άνεμοι ευθύνονται». Μια βολική δικαιολογία, σχεδόν τελετουργική, που αποδίδει τα πάντα στον καιρό και αθωώνει την ανθρώπινη αμέλεια, την κρατική υποτίμηση της πρόληψης και την έλλειψη σχεδιασμού.
Την ίδια στιγμή, η απουσία πρόληψης και συντονισμού καθιστά το 112 το μόνο εργαλείο. Μαζικές εκκενώσεις οικισμών, χωρίς καν πρόθεση προστασίας του περιβάλλοντος. Σαν ο στόχος να είναι απλώς να μην υπάρξουν ανθρώπινα θύματα, ενώ η καταστροφή του φυσικού τοπίου θεωρείται σχεδόν αποδεκτή, ένα «αναγκαίο κακό».
Κανείς δεν μίλησε για τα χιλιάδες στρέμματα δάσους που χάθηκαν. Κανείς δεν αναρωτήθηκε τι θα απογίνουν αυτά τα καμένα τοπία, πότε και αν θα αποκατασταθούν. Καμία αποδοχή ευθύνης, καμία παραίτηση, καμία πολιτική αυτοκριτική.
Η απώλεια των δασών είναι πολιτική επιλογή. Είναι το τίμημα της αδράνειας, της υποβάθμισης του δημόσιου χώρου και της εγκατάλειψης της περιβαλλοντικής πολιτικής. Αν δεν αλλάξει ριζικά η προσέγγιση της πολιτείας, τότε κάθε καλοκαίρι θα μετράμε όχι μόνο στρέμματα καμένων εκτάσεων, αλλά και χαμένες ευκαιρίες για να προστατεύσουμε ό,τι ακόμα μπορεί να σωθεί.
Η αλήθεια πίσω από τις στάχτες
Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ που γεννήθηκε από ανάγκη. Όχι για να πει απλώς μια ιστορία, αλλά για να καταγράψει αλήθειες που δεν έχουν ακουστεί. Για να φωτίσει πλευρές ενός εθνικού προβλήματος που κάθε καλοκαίρι επιστρέφει, αφήνοντας πίσω του στάχτες και αναπάντητα «γιατί».
Ως φοιτητής δημοσιογραφίας, στο πρώτο έτος των σπουδών μου, πήρα την απόφαση να ξεκινήσω ένα ερευνητικό ταξίδι με ερωτήματα που, δυστυχώς, παραμένουν επίκαιρα: Γιατί καίγεται τόσο συχνά η Ελλάδα; Ποιος ευθύνεται; Τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τις ανακοινώσεις και τα δελτία Τύπου;
Στην αρχή, η αναζήτηση ξεκίνησε για μένα προσωπικά. Για να καταλάβω. Σύντομα όμως ένιωσα την ανάγκη να το μοιραστώ. Να το δει και να το ακούσει και ο υπόλοιπος κόσμος. Να μην ξεχαστεί. Να μην γίνει ακόμη μια είδηση που απλώς περνά από τις οθόνες μας. Πίσω από τις στάχτες υπάρχουν άνθρωποι, αναμνήσεις, οικοσυστήματα που χάθηκαν, αλλά και φλόγες ελπίδας από εκείνους που δεν τα παρατούν.
Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του κ. Ελευθέριου Φραγκιουδάκη, πρώην Γενικού Διευθυντή Δασών και Προστασίας Φυσικού Περιβάλλοντος. Ένας άνθρωπος που υπηρέτησε τη θέση του όχι ως ρόλο, αλλά ως χρέος. Μας μίλησε με ειλικρίνεια, κατήγγειλε περιστατικά, εξήγησε τις πραγματικές αιτίες των αστοχιών στον συντονισμό και στη διαχείριση των πυρκαγιών και, κυρίως, κατέδειξε την προδοσία της φύσης. Ένας άνθρωπος που αγωνίστηκε και συνεχίζει να μάχεται τόσο με τις φλόγες όσο και με την αδικία.
Μέσα από τη δική του εμπειρία και τη μαρτυρία του αποκαλύπτονται πτυχές του προβλήματος που σπάνια συζητούνται δημόσια. Τεκμηριωμένες απόψεις, με νηφαλιότητα αλλά και πόνο. Ένας άνθρωπος που έβαλε την αλήθεια και το καθήκον πάνω από τον τίτλο και την εξουσία. Το να βλέπει κάθε δέντρο που είχε κάποτε προστατέψει να παραδίδεται στις φλόγες δημιουργεί θλίψη και αίσθηση αδικίας.
Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων επισκέφθηκα περιοχές που έχουν καεί. Βρέθηκα μπροστά σε τοπία που μοιάζουν εξωπραγματικά, μια θλιβερή απεραντοσύνη από στάχτη και σιωπή. Θυμήθηκα τα λόγια του: «Δεν γίνεται να έφτασε μέχρι εδώ η φωτιά». Όποιος αντικρίσει από κοντά την πλήρη καταστροφή, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί: Πώς; Και γιατί;
Όπως λέει συχνά κι ένας αγαπημένος καθηγητής μου, ο Σωτήρης Σκουλούδης, «Η δημοσίευση είναι η ψυχή της δικαιοσύνης». Και όσο η αδικία επιμένει, τόσο η αλήθεια οφείλει να λέγεται. Τέτοιοι άνθρωποι, όπως ο κ. Φραγκιουδάκης, δεν πρέπει να μένουν μόνοι. Χρειάζονται δημοσιογράφους που να τους ακούσουν, πολίτες που να προβληματιστούν και θεσμούς που να δράσουν.
Το ντοκιμαντέρ αυτό είναι μια προσπάθεια καταγραφής, αφύπνισης και ευθύνης. Γιατί, όπως είπε και ο ίδιος ο κ. Φραγκιουδάκης: «Λαοί που αφήνουν τα δάση τους να καταστραφούν, αργά ή γρήγορα θα τα ακολουθήσουν».
Δημήτρης Καπετανάκης
