Βλέποντας ένα σμήνος πουλιών να πετά στον ουρανό, είναι αδύνατο να μη θαυμάσεις αυτή την αβίαστη αρμονία. Ποιος τα καθοδηγεί; Πώς γίνεται να στρίβουν ταυτόχρονα, ν’ αλλάζουν κατεύθυνση χωρίς σύγχυση, χωρίς εντολές, χωρίς έναν «ηγέτη»; Μοιάζει μαγικό, αλλά είναι κάτι βαθιά φυσικό: ένα ζωντανό σύστημα βασισμένο στην αμοιβαία προσοχή και την εμπιστοσύνη.
Πολλές φορές σκέφτομαι ότι ίσως έχουμε να μάθουμε περισσότερα από τη φύση απ’ ό,τι από τα εγχειρίδια διοίκησης. Για παράδειγμα, θυμάμαι την πυρκαγιά τον Αύγουστο. Μέσα στη στάχτη και το σοκ εμφανίστηκε η Mano Aperta με μαγειρεμένο φαγητό. Όπως και άλλες κοινωνικές κουζίνες σε άλλα μέρη: ο «Άλλος Άνθρωπος», το El Chef. Δεν χρειάστηκε να τους το ζητήσει κανείς. Δεν περίμεναν οδηγίες. Ήρθαν γιατί κάποιος είχε ανάγκη. Κινήθηκαν σαν σμήνος.
Τα πουλιά στο σμήνος δεν υπακούν σε κάποιον. Κανείς δεν αποφασίζει για όλους. Παρακολουθούν τι κάνουν οι διπλανοί τους και προσαρμόζονται. Έτσι και στις κοινωνίες μας: αν ακολουθούσαμε αυτό το παράδειγμα, θα μπορούσαμε να φτιάξουμε κάτι πιο συμμετοχικό, πιο ζωντανό. Όπως με τους συμμετοχικούς προϋπολογισμούς που εφαρμόζονται σε κάποιες πόλεις – οι πολίτες επιλέγουν πού πάνε ορισμένα από τα κονδύλια του προϋπολογισμού της πόλης, όχι οι λίγοι από πάνω.
Ούτε χιλιάδες νόμοι χρειάζονται. Τα πουλιά ακολουθούν τρεις βασικούς κανόνες: δεν συγκρούονται μεταξύ τους, κρατούν απόσταση, κινούνται μαζί σε αρμονία. Τόσο απλά. Φαντάσου μια κοινωνία με λίγους, λογικούς κανόνες, όπου ο καθένας ξέρει τι πρέπει να κάνει χωρίς να χαθεί σε λαβυρίνθους γραφειοκρατίας.
Και όταν έρχεται η κρίση; Τα πουλιά αντιδρούν σε κλάσματα δευτερολέπτου. Το καθένα παρακολουθεί το άλλο. Έτσι αποφεύγουν τον κίνδυνο. Κάπως έτσι λειτούργησαν και οι δομές αλληλεγγύης στην πανδημία. Όχι με κρατική διαταγή, αλλά με το ένστικτο της φροντίδας.
Ακόμα και η κόπωση υπολογίζεται. Αν ένα πουλί κουραστεί, το σμήνος το στηρίζει. Δεν το αφήνει πίσω. Έτσι επιβιώνει το σύνολο. Το ίδιο και σε μια ανθρώπινη κοινωνία: αν ο διπλανός πέσει, δεν τον πατάς – του δίνεις το χέρι.
Μπορούμε να λειτουργήσουμε έτσι;
Το ερώτημα δεν είναι αν γίνεται.
Το ερώτημα είναι αν το θέλουμε. Αν επιλέγουμε να «πετάμε» μαζί ή αν θα συνεχίσουμε να ζούμε σαν να είμαστε μόνοι.
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο ριζοσπαστικό πράγμα σήμερα: να μάθουμε να πετάμε μαζί.
- Επιστοσύνη και συνεργασία
- Αποφάσεις από όλους
- Λίγοι, απλοί κανόνες
- Γρήγορη προσαρμογή
- Στήριξη και ανθεκτικότητα
ΠΠΠ
